Milli Məclisin deputatı Vüqar İskəndərov 1 oktyabr – qlobal siyasi proseslərə baxışını açıqlayıb.
Deputatın sözlərinə görə, son 24 saatın əsas beynəlxalq prosesləri göstərir ki, diplomatiya yenidən ön plana çıxır. Lakin tərəflər danışıqlar masasına kompromisdən daha çox, əldə etdikləri təzyiq imkanlarını siyasi nəticəyə çevirmək niyyəti ilə gəlirlər.
İskəndərov ABŞ–İran münasibətlərindən Rusiya–NATO qarşıdurmasına, Ukraynadakı enerji müharibəsindən Yaxın Şərqdə dəyişən hərbi-siyasi vəziyyətə və Orta Dəhlizin perspektivlərinə qədər bir sıra məsələlərə diqqət çəkib.
ABŞ–İran: hər iki tərəf özünü güclü hesab edir
Vüqar İskəndərov ABŞ–İran xəttində danışıqların çətinliyinin əsas səbəblərindən birinin tərəflərin öz mövqelərini üstün hesab etməsi olduğunu bildirib.
Onun sözlərinə görə, Vaşinqton Hörmüz boğazında enerji axınının bərpasını ABŞ-ın əldə etdiyi üstünlük kimi qiymətləndirir. Tehran isə Hörmüzə təsir imkanlarının dünya iqtisadiyyatına və enerji bazarlarına təzyiq göstərmək üçün kifayət etdiyini düşünür. Son təhlillərdə də tərəflərin danışıqlarda kifayət qədər təsir rıçaqlarına malik olduqlarını hesab etdikləri qeyd olunur.
Deputat hesab edir ki, məhz bu qarşılıqlı yanaşma danışıqların irəliləməsini çətinləşdirir.
“ABŞ–İran danışıqlarının əsas problemi zəiflik deyil — hər iki tərəfin özünü güclü hesab etməsidir”, – deyə Vüqar İskəndərov vurğulayıb.
Onun fikrincə, neft ixracının bərpası və diplomatik kanalların açıq qalması tərəflərin yeni genişmiqyaslı eskalasiyanın mümkün nəticələrini nəzərə aldığını göstərir.
“Azərbaycan üçün əsas maraq İran ətrafındakı gərginliyin azalması və Xəzər–Cənubi Qafqaz məkanına təhlükəsizlik risklərinin daşınmamasıdır”, – deputat bildirib.
Rusiya–NATO: əsas təhlükə yanlış hesablamadır
Vüqar İskəndərov Rusiya–NATO xəttində də gərginliyin artmasına diqqət çəkib.
Rusiya NATO-ya göndərdiyi sənəddə Kalininqradın təcrid edilməsinə cəhd göstəriləcəyi halda nüvə silahından istifadə imkanını gündəmə gətirib. NATO isə bu ritorikanı rədd edib və Rusiyanın təhdidlərini pisləyib.
Deputatın sözlərinə görə, qarşıdurmanın ən təhlükəli tərəfi planlaşdırılmış müharibədən çox, tərəflərin yanlış hesablamasının daha geniş eskalasiyaya çevrilməsi ehtimalıdır.
“Rusiya–NATO xəttində təhlükə müharibə qərarından çox, yanlış hesablamanın qərara çevrilməsidir”, – İskəndərov qeyd edib.
Onun fikrincə, nüvə ritorikasının siyasi təzyiq vasitəsi kimi intensivləşməsi təhlükəsizlik risklərini daha da artırır.
Ukrayna: enerji infrastrukturu yenidən əsas cəbhələrdən birinə çevrilir
Deputat Ukraynada enerji və digər kritik infrastruktur obyektlərinə zərbələrin davam etməsini də qlobal gündəmin əsas məsələlərindən biri kimi qiymətləndirib.
Oktyabrın 1-də Kiyev və Odessa istiqamətində də Rusiya dron hücumları barədə məlumatlar yayılıb. Kiyevdə məktəbə zərbə nəticəsində yanğın baş verib, Odesada isə infrastruktur obyektləri zərər görüb.
İskəndərov hesab edir ki, qış mövsümünün yaxınlaşması ilə enerji sisteminin dayanıqlılığı hərbi məsələ olmaqla yanaşı, siyasi əhəmiyyət də qazanır.
“Cəbhədə sürətli nəticə yoxdursa, arxa cəbhənin davamlılığına zərbə vurmaq əsas vasitələrdən birinə çevrilir”, – deputat bildirib.
Onun sözlərinə görə, mümkün enerji atəşkəsi gələcək danışıqların real istiqamətlərindən biri ola bilər.
Yaxın Şərq: ABŞ-ın İraqdakı hərbi mövcudluğu azalır
Vüqar İskəndərov ABŞ-ın İraqdakı hərbi mövcudluğunun azalmasına da toxunub.
ABŞ qüvvələrinin İraqdan çıxarılması iki onillikdən artıq davam edən hərbi iştirak mərhələsinin başa çatması kimi qiymətləndirilir. Reuters-in məlumatına görə, Vaşinqtonun çıxışı İraqdakı ABŞ–İran rəqabətinin başa çatması anlamına gəlmir və ölkədə siyasi, təhlükəsizlik və iqtisadi təsir uğrunda rəqabətin davam edəcəyi gözlənilir.
Deputat hesab edir ki, böyük güclərin hərbi iştirakının azalması avtomatik olaraq rəqabətin aradan qalxması demək deyil.
“Böyük güclər regiondan çıxanda boşluq yaranmır — həmin boşluq uğrunda yeni rəqabət başlayır. İraq bunun növbəti sınağı olacaq”, – İskəndərov vurğulayıb.
Orta Dəhliz: geosiyasi üstünlüyü iqtisadi nəticəyə çevirmək lazımdır
Deputat qlobal proseslər fonunda Orta Dəhlizin Azərbaycan üçün əhəmiyyətinin daha da artdığını bildirib.
Dünya Bankının qiymətləndirməsinə əsasən, lazımi investisiyalar və səmərəlilik tədbirləri həyata keçirilərsə, Orta Dəhliz üzrə ticarət həcmləri 2030-cu ilədək üç dəfə arta, daşınma müddəti isə təxminən yarıya qədər azala bilər.
İskəndərovun fikrincə, bu marşrut artıq yalnız Çin–Avropa arasında alternativ nəqliyyat xətti kimi deyil, Mərkəzi Asiya, Xəzər hövzəsi, Azərbaycan, Türkiyə və Avropanı birləşdirən daha geniş iqtisadi sistem kimi nəzərdən keçirilməlidir.
“Azərbaycan üçün növbəti mərhələ daha maraqlıdır: sadəcə yükün ərazimizdən keçməsi kifayət deyil; həmin yükün yaratdığı logistika, istehsal, xidmət və investisiya dəyərinin daha böyük hissəsi Azərbaycanda qalmalıdır”, – deputat deyib.
O bildirib ki, belə yanaşma Azərbaycanın coğrafi üstünlüyünün iqtisadi imkanlara, iqtisadi imkanların isə əlavə siyasi çəkiyə çevrilməsinə şərait yarada bilər.
Günün əsas tezisləri
Vüqar İskəndərov qlobal siyasi proseslərlə bağlı mövqeyini üç əsas tezislə ifadə edib:
“ABŞ–İran danışıqlarının əsas problemi zəiflik deyil — hər iki tərəfin özünü güclü hesab etməsidir.”
“Rusiya–NATO xəttində təhlükə müharibə qərarından çox, yanlış hesablamanın qərara çevrilməsidir.”
“Azərbaycan üçün Orta Dəhlizin növbəti mərhələsi tranzitdən daha böyükdür: yol bizdən keçirsə, yaratdığı əlavə dəyərin də daha çox hissəsi Azərbaycanda qalmalıdır.”
