Son 24 saatın qlobal siyasi mənzərəsində diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, beynəlxalq qarşıdurmalar artıq yalnız hərbi cəbhələrdə deyil, maliyyə sistemi, enerji bazarları, limanlar, logistika marşrutları və pilotsuz uçuş aparatları üzərindən də davam edir.
Yenigun.Media xəbər verir ki, fikirləri Milli Məclisin deputatı Vüqar İskəndərov bildirib.
Deputat ABŞ-İran münasibətlərində maliyyə təzyiqinin güclənməsinə diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, ABŞ Maliyyə Nazirliyinin Xarici Aktivlərə Nəzarət Ofisi (OFAC) İranın maliyyə sektoru ilə işləyən xarici maliyyə institutlarına sanksiya riskinin artdığı barədə xəbərdarlıq edib.
“Vaşinqton İranın iqtisadi və maliyyə imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışır. Bununla yanaşı, Hörmüz boğazı ətrafındakı gərginlik və enerji bazarındakı dəyişikliklər ABŞ üçün də iqtisadi və siyasi nəticələr yaradır. Bu baxımdan qarşıdakı mərhələdə həm təzyiq siyasətinin davam etməsi, həm də diplomatik kanalların açıq saxlanılması ehtimalı gündəmdə qalacaq”, – deyə deputat bildirib.
Rusiya–Avropa xəttində “kölgə müharibəsi” müzakirəsi
Vüqar İskəndərov Avropada Rusiya ilə bağlı təhlükəsizlik gündəminin də dəyişdiyini qeyd edib.
Almaniyanın xarici kəşfiyyat xidməti BND-nin rəhbəri Martin Jäger oktyabrın 5-də parlament dinləməsində Rusiyanın Avropaya qarşı hibrid fəaliyyətlərinin daha təhlükəli mərhələyə keçdiyini və Almaniyanın mümkün zorakı qarşıdurmaya cəlb olunması riskinin artdığını bildirib. Rusiya isə NATO ölkələrinə hücum etmək niyyətində olmadığını açıqlayıb.
Deputatın fikrincə, burada əsas məsələ kiçik insidentlərin daha geniş təhlükəsizlik böhranına çevrilməsi riskidir:
“Avropada müharibə ilə sülh arasındakı boz zona getdikcə mürəkkəbləşir. Kiberhücumlar, sabotaj, dron insidentləri və digər hibrid fəaliyyətlər ayrı-ayrı hadisələrdən daha geniş təhlükəsizlik gündəminin hissəsinə çevrilir. Əsas risk isə lokal insidentlərin daha böyük siyasi və hərbi qərarlara təsir göstərməsidir.”
Qara dənizdə mülki gəmi insidenti
Deputat Qara dənizdə baş verən son hadisəni də regiondakı təhlükəsizlik risklərinin artmasının göstəricisi kimi qiymətləndirib.
Oktyabrın 5-də Rumıniyanın iqtisadi zonasının yaxınlığında taxıl daşıyan Royad Mammadov adlı gəmidə yanğın baş verib və gəmi daha sonra batıb. Rumıniya rəsmiləri iki nəfərin öldüyünü, 11 nəfərin xilas edildiyini açıqlayıb. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski gəminin Rusiya dronlarının hücumuna məruz qaldığını bildirib. Gəmidə Azərbaycan və Hindistan vətəndaşlarının olduğu açıqlanıb.
“Qara dənizdə mülki gəmiçiliyin təhlükəsizliyi artıq yalnız Ukrayna və Rusiya arasında müharibənin çərçivəsində qiymətləndirilə bilməz. Burada Türkiyə, Rumıniya və digər sahilyanı ölkələrin, eləcə də beynəlxalq ticarət marşrutlarının təhlükəsizliyi məsələsi var. Azərbaycan vətəndaşlarının da belə hadisələrdə heyət arasında yer alması mövzunun ölkəmiz üçün ayrıca əhəmiyyət daşıdığını göstərir”, – deyə Vüqar İskəndərov vurğulayıb.
ABŞ–Çin münasibətlərində iqtisadi və təhlükəsizlik gündəmi
Deputat ABŞ–Çin münasibətlərində iqtisadi dialoqla yanaşı, təhlükəsizlik məsələlərinin də öz aktuallığını qoruduğunu bildirib.
Onun sözlərinə görə, Vaşinqton və Pekin arasında ticarət məsələlərində mümkün razılaşmalar əldə edilməsi strateji rəqabətin bütün istiqamətlərdə aradan qalxması anlamına gəlmir.
“Tayvan məsələsi ABŞ–Çin münasibətlərində ayrıca təhlükəsizlik xəttidir. İqtisadi münasibətlərdə müəyyən yumşalmaların olması strateji rəqabətin başa çatması kimi qəbul edilməməlidir. Bu iki proses paralel şəkildə davam edə bilər”, – deyə deputat qeyd edib.
TRIPP: əsas məsələ kommunikasiyaların gələcək geosiyasi çəkisidir
Vüqar İskəndərov Ermənistan–İran münasibətləri və TRIPP layihəsi ətrafında son proseslərə də toxunub.
Oktyabrın 5-də Ermənistanın xarici işlər və beynəlxalq ticarət naziri Ararat Mirzoyanın Tehranda İran rəsmiləri ilə görüşlərində enerji, nəqliyyat, infrastruktur və regional kommunikasiyalar müzakirə olunub. Mirzoyan TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi ilə bağlı görülən işlər barədə İran tərəfinə məlumat verib.
Deputat hesab edir ki, regionda əsas məsələ yalnız kommunikasiyaların açılması deyil, onların gələcəkdə hansı prinsiplər əsasında fəaliyyət göstərəcəyi və regional iqtisadi əlaqələrə necə təsir edəcəyidir.
“İran regionda kommunikasiyaların inkişafında maraqlı olduğunu nümayiş etdirir. Eyni zamanda, müxtəlif nəqliyyat layihələrinin regional geosiyasi balansı necə dəyişdirəcəyi də Tehran üçün əhəmiyyətli məsələdir. Azərbaycan baxımından isə kommunikasiyaların açılması və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi regionun iqtisadi potensialını artıran amillərdən biridir”, – deyə Vüqar İskəndərov bildirib.
Deputatın sözlərinə görə, Azərbaycan üçün əsas üstünlüklərdən biri müxtəlif istiqamətlərdən gələn nəqliyyat marşrutlarının kəsişdiyi məkan kimi çıxış etmək imkanının genişlənməsidir.
“Qlobal proseslər göstərir ki, nəqliyyat dəhlizləri artıq yalnız iqtisadi layihə deyil, eyni zamanda geosiyasi əhəmiyyət daşıyan infrastrukturdur. Azərbaycan bu prosesdə alternativ marşrutları birləşdirən ölkə kimi öz mövqeyini daha da gücləndirə bilər”, – deyə deputat əlavə edib.
Deputatın əsas mesajları:
ABŞ İranı maliyyə baxımından sıxışdırır, Tehran ətrafında enerji və nəqliyyat riskləri isə Vaşinqton üçün də iqtisadi nəticələr yaradır.
Avropada hibrid təhdidlərə yanaşma dəyişir və “kölgə müharibəsi” anlayışı təhlükəsizlik gündəmində daha çox istifadə olunur.
Qara dənizdə mülki gəmiçiliyə qarşı risklərin artması regional təhlükəsizliyin və beynəlxalq ticarət marşrutlarının qorunmasını daha da aktuallaşdırır.
TRIPP və digər regional nəqliyyat layihələrində əsas məsələ yalnız yolun açılması deyil, kommunikasiyaların gələcək fəaliyyət prinsipləri və onların regionun iqtisadi əlaqələrinə təsiridir.
