Milli Məclisin deputatı Vüqar İskəndərov son 24 saatda baş verən qlobal siyasi prosesləri təhlil edib.
Yenigun.Media xəbər verir ki, deputat ABŞ–Rusiya münasibətlərində sanksiya siyasətinin yaratdığı ziddiyyətlərə, Hörmüz boğazında yaranan təhlükələrin qlobal ərzaq təhlükəsizliyinə mümkün təsirlərinə, Avropa İttifaqı ilə Çin arasında iqtisadi rəqabətin güclənməsinə və Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik məsələlərinə diqqət çəkib.
Vüqar İskəndərovun fikrincə, hazırda dünya siyasətində iqtisadi maraqlar, enerji təhlükəsizliyi və hərbi-siyasi hesablamalar getdikcə daha sıx şəkildə bir-birinə bağlanır. Böyük güclərin qəbul etdiyi qərarlar artıq yalnız ikitərəfli münasibətlərə deyil, qlobal bazarlara və digər ölkələrin strateji maraqlarına da təsir göstərir.
ABŞ–Rusiya münasibətlərində maraqlar toqquşması
Deputatın təhlilində diqqət çəkən məsələlərdən biri Vaşinqtonun Rusiyanın neft daşımaları ilə bağlı sanksiyaların müəyyən istiqamətlər üzrə yumşaldılması imkanını nəzərdən keçirməsidir.
İqtisadi və enerji maraqlarının ön plana çıxması ABŞ-ın Rusiya ilə bağlı siyasətində mürəkkəb mənzərə yaradır. Bir tərəfdən Moskvanın iqtisadi imkanlarının məhdudlaşdırılması hədəfi qalır, digər tərəfdən isə enerji bazarındakı problemlərin aradan qaldırılması zərurəti yeni qərarları gündəmə gətirir.
Bu proses Ukraynanın maraqları baxımından da həssasdır. Kiyev Rusiyanın enerji infrastrukturuna qarşı zərbələri davam etdirməklə Moskvanın müharibə aparmaq imkanlarını zəiflətməyə çalışır.
Belə şəraitdə Vaşinqtonun iqtisadi prioritetləri ilə Kiyevin hərbi strategiyası arasında fikir ayrılıqlarının dərinləşməsi ehtimalı artır.
Hörmüz böhranı enerji bazarından ərzaq təhlükəsizliyinə keçir
Vüqar İskəndərovun diqqət çəkdiyi digər mühüm istiqamət ABŞ–İran qarşıdurmasının qlobal iqtisadiyyata mümkün təsirləridir.
Hörmüz boğazında gəmiçiliyin təhlükəsizliyi ilə bağlı risklər yalnız neft və yanacaq bazarları üçün deyil, gübrə daşımaları və kənd təsərrüfatı üçün də ciddi əhəmiyyət daşıyır. Daşımaların məhdudlaşması istehsal xərclərinin artmasına, bunun isə ərzaq qiymətlərinə təsir göstərməsinə səbəb ola bilər.
Bu baxımdan, regional hərbi qarşıdurmanın nəticələri Yaxın Şərqin hüdudlarını aşaraq Asiya və Afrikada ərzaq təminatına qədər uzana bilər.
Azərbaycan üçün də qlobal enerji və ərzaq bazarlarındakı dəyişikliklər mühüm əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq daşımaların təhlükəsizliyi, qiymətlərin sabitliyi və alternativ nəqliyyat marşrutlarının inkişafı ölkənin iqtisadi maraqları baxımından xüsusi önəm kəsb edir.
Avropa ilə Çin arasında iqtisadi rəqabət güclənir
Deputatın təhlilində Avropa İttifaqı ilə Çin arasında münasibətlər də xüsusi yer tutur.
Çin məhsullarının Avropa bazarında mövqelərinin güclənməsi Avropa sənayesinin rəqabət qabiliyyəti ilə bağlı narahatlıqları artırır. Almaniyanın Çin idxalına qarşı daha çevik müdafiə mexanizmlərini dəstəkləməsi isə Avropanın iqtisadi təhlükəsizlik məsələlərinə yanaşmasında dəyişikliklərin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
Avropa İttifaqı Çinlə iqtisadi əməkdaşlığı qorumaqda maraqlı olsa da, strateji sahələrdə xarici asılılığın artmasının qarşısını almağa çalışır.
Bu qarşıdurma gələcəkdə ticarət qaydalarına, investisiya siyasətinə və sənaye istehsalının coğrafiyasına təsir göstərə bilər.
Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik iqtisadi strategiyanın əsas sınağına çevrilir
Səudiyyə Ərəbistanının iqtisadiyyatını şaxələndirmək, turizmi inkişaf etdirmək və beynəlxalq investisiyalar üçün cəlbedici mərkəzə çevrilmək planları regional təhlükəsizlik riskləri fonunda yeni sınaqlarla üzləşir.
İnvestorlar üçün siyasi sabitlik və infrastrukturun təhlükəsizliyi əsas şərtlərdən olduğundan, hərbi təhdidlərin artması uzunmüddətli iqtisadi layihələrə də təsir göstərə bilər.
Bu şəraitdə Türkiyənin regional təhlükəsizlik və müdafiə əməkdaşlığında mövqeyi də diqqət çəkir. Ankara üçün əsas məsələlərdən biri regional təsir imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, daha geniş hərbi qarşıdurmalara cəlb olunma risklərini idarə etməkdir.
Bakı beynəlxalq diplomatiyanın diqqət mərkəzində
Vüqar İskəndərovun təhlilində Azərbaycanın beynəlxalq diplomatik mövqeyi də xüsusi vurğulanır.
Oktyabrın 14-də Bakıda Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovla Çin xarici işlər naziri Van İ arasında keçirilən görüşdə Ukrayna və İran böhranları, ABŞ-la münasibətlər və ikitərəfli əməkdaşlıq müzakirə olunub.
Görüş Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq təhlükəsizlik müzakirələrinin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirib.
Deputatın yanaşmasına görə, Azərbaycanın üstünlüyü yalnız beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi ilə məhdudlaşmır. Ölkənin Avropa ilə Asiya arasında yerləşməsi, nəqliyyat bağlantıları və müstəqil xarici siyasəti müxtəlif güc mərkəzləri ilə dialoq üçün əlavə imkanlar yaradır.
Müasir beynəlxalq münasibətlərdə diplomatik nüfuz yalnız siyasi qərarların qəbulunda iştirak etməklə ölçülmür. Müxtəlif tərəflərin maraqlarının müzakirə olunduğu platformaların formalaşmasında iştirak da mühüm amilə çevrilir.
Deputatın əsas qənaəti
Vüqar İskəndərovun təhlilindən çıxan əsas nəticə budur ki, müasir dünyada geosiyasi rəqabət artıq yalnız hərbi güc və siyasi ittifaqlarla məhdudlaşmır. Enerji resursları, ərzaq təhlükəsizliyi, ticarət, sanksiyalar və nəqliyyat marşrutları da dövlətlərin strateji imkanlarını müəyyənləşdirən əsas vasitələr sırasındadır.
Bu şəraitdə Azərbaycan üçün mühüm vəzifə dəyişən beynəlxalq münasibətlər sistemində milli maraqları qorumaq, iqtisadi bağlantıları gücləndirmək və müstəqil siyasət yürütmək imkanlarını genişləndirməkdir.
